Tijdelijk handelingskader PFAS

Waarom een Tijdelijk handelingskader?

Tot nu toe was er geen duidelijk handelingskader omtrent de aanpak van PFAS. Dit zorgde ervoor dat sommige projecten volledig stil kwamen te liggen. Daarom heeft staatssecretaris Van Veldhoven van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat op 8 juli 2019 het Tijdelijk handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie aangeboden aan de Tweede Kamer. In het Tijdelijk handelingskader is beschreven hoe u om moet gaan met PFAS bij het toepassen van grond en bagger totdat het definitieve handelingskader voor PFAS beschikbaar is, in 2020.

Maar welke knelpunten heeft het Tijdelijk handelingskader gecreëerd en welke oplossingen zijn er eigenlijk? Hoe betrek je daar de uitvoerende partijen in een vroeg stadium bij? Denk hierbij aan actieve participatie van aannemers, grondbanken en overheden om tot de juiste kaders (en toetsing/gehalten) te komen.

Inhoud van het Tijdelijk handelingskader

In het nieuwe handelingskader is onder andere opgenomen dat de bovengrond en geroerde bodemlagen en waterbodem in heel Nederland verdacht is op het voorkomen van diffuus verhoogde gehalten PFAS. In het Tijdelijk handelingskader is beschreven hoe met PFAS moet worden omgegaan bij het toepassen van grond en bagger totdat het definitieve handelingskader voor PFAS beschikbaar is in 2020. In het handelingskader wordt onder andere ingegaan op: 

• Functiegerichte normen (landbouw/natuur, wonen en industrie) voor droge toepassingen op de landbodem, baggeren en natte toepassingen in oppervlaktewater.
• Welke beleidsruimte er is voor decentrale overheden om eigen beleid/normering vast te stellen.
• Hoe grondverwerkers (reinigers, stortplaatsen) om moeten gaan met acceptatie van grond en bagger in relatie tot PFAS.
   

Tijdelijke PFAS-normen

In deze tabel vindt u belangrijke data voor toepassing met erkende kwaliteitsverklaringen.

De tijdelijke PFAS-normen in tabel 1 worden binnenkort verankerd in de Regeling bodemkwaliteit. Bij Tauw merken wij op dat de toepassingseis voor wonen/industrie is gebaseerd op ecologische risicogrenswaarden van het RIVM (maart, 2019). Het risiconiveau ligt voor mensen veel hoger.

Tabel 2: Tijdelijke normen en toepassingseisen boven grondwaterstand (GHG) (in µg/kg d.s.).

Overige eisen met betrekking tot toepassingsnormen

Er zijn overige eisen met betrekking tot toepassingsnormen voor land- en waterbodem in het kader van het Besluit bodemkwaliteit.

De bepalingsgrens (0,1 µg/kg d.s.) is maatgevend voor de volgende zaken omdat er nog geen of onvoldoende informatie is over mobiliteit en het gedrag in grondwater:

• Toepassing onder grondwaterniveau: ongeroerde bodemlaag.
  Voor gebieden met een hoge grondwaterstand geldt in plaats van ‘onder grondwaterniveau’: op een diepte van 1 meter en meer onder het maaiveld.
• Toepassen van bagger in oppervlaktewater (alleen eigen baggerspecie): alleen benedenstrooms is geen toetsverplichting op kwaliteit (wel een verplichting op meten en toetsen of sprake is van uitschieters).
  Bij het toepassen van baggerspecie bovenstrooms in dezelfde watergang, kan gebiedsspecifiek afgeweken worden van de bepalingsgrens bij toepassing van PFAS-houdende baggerspecie. PFAS-houdende baggerspecie mag toch worden toegepast als door metingen is aangetoond dat het PFAS-gehalte in de toe te passen baggerspecie lager is dan de achtergrondwaarde op de toepassingslocatie.
• Drinkwaterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden (alleen gebiedseigen grond), inclusief grootschalige toepassingen.
  Het bevoegd gezag kan voor het toepassen van gebiedseigen grond en baggerspecie uit het desbetreffende beheergebied een gebiedsspecifieke afweging maken.
• Toepassen in diepe plassen.
  Bij het toepassen van baggerspecie in diepe plassen kan gebiedsspecifiek afgeweken worden van de bepalingsgrens bij toepassing van PFAS-houdende baggerspecie. Baggerspecie mag toch worden toegepast als er een locatiespecifieke afweging gemaakt is, waarbij is aangetoond dat er minimale uitwisseling is met het grondwater. Hiervoor moet de diepe plas in ieder geval geohydrologisch geïsoleerd zijn. Verder kan er een uitzondering gemaakt worden voor baggerspecie uit de directe omgeving (‘het eigen beheersgebied’).

Wat zien we nu gebeuren?

Geen acceptatie PFAS-houdende grond

Ondanks dat het Tijdelijk handelingskader bedoeld is om meer duidelijkheid en toepassingsruimte te verschaffen en er vooral voor te zorgen dat de grondverzetmarkt weer in beweging komt, lijkt het tegenovergestelde te gebeuren. We hebben inmiddels meerdere brieven en notities voorbij zien komen van afvalverwerkers, grondbanken en grondreinigers waarin zij uitleggen helemaal geen grond of bouwstoffen te accepteren als er geen PFAS-analyse is uitgevoerd (ook al is het onderzoek uitgevoerd vóór 8 juli 2019 en is er geen vermoeden van een puntbron). Daarnaast zeggen zij veelvuldig partijen grond en soms bouwstoffen die PFAS-houdend zijn (boven de rapportagegrens) niet te kunnen accepteren. Dit ondanks de toepassingseis PFAS voor wonen/industrie voor grond uit het Tijdelijk handelingskader die dit beleidsmatig mogelijk maakt. Dit staat wat ons betreft haaks op de beoogde doelstelling van het handelingskader.

Stilvallen verwerking grondachtige materialen en bouwstoffen

Ook de verwerking van grondachtige materialen (onder andere slib uit riolen en veegvuil) en bouwstoffen dreigt stil te vallen, omdat verwerkers ook hier vragen om PFAS-analyses. Daarnaast ontstaat momenteel stagnatie door de beperkte capaciteit bij laboratoria en daarmee gemoeide tijd, kosten die gepaard gaan met PFAS-analyses, de praktische afwezigheid van reinigingsmogelijkheden en het beperkte aantal toepassingslocaties waar PFAS-houdende grond kan worden toegepast. Wij merken hierbij ook een terughoudendheid bij terreineigenaren en bevoegde overheden om in te stemmen met toepassingen van PFAS-houdende grond die voldoet aan de toepassingseisen uit het Tijdelijk handelingskader. Hopelijk weet de branche dit snel op te lossen met het ministerie, zodat de verwerking van beperkt met PFAS verontreinigde stromen weer op gang komt.

Verschillende toepassingen 

Inmiddels constateren we ook dat (personen binnen) decentrale overheden het Tijdelijk handelingskader op verschillende manieren uitleggen en toepassen tijdens hun werk (zoals handhaving). Extra afstemming met de decentrale overheden lijkt hierdoor aan de voorkant nodig te zijn om de beoogde doelen van het Tijdelijk handelingskader te halen namelijk “meer toepassingsruimte in plaats van minder!”