Blogreeks circulaire economie: Afl. 1 - It's the economy stupid!

Jurgen Ooms

De laatste tijd merk ik dat de discussies over circulaire economie zich vaak alleen richten op het technisch mogelijk maken van het terugbrengen van producten of materialen in de maatschappij, dus het circulaire deel. Dat moet koste wat koste bereikt worden, want daarmee houden we de belasting van onze aarde binnen de perken. Wat ik vaak zie, is dat we het deel economie vergeten, en dat we de kracht van de markt niet inzetten om onze milieudoelen te bereiken. Met markt bedoel ik de verhoudingen tussen vraag en aanbod en de meerwaarde die ontstaat als diezelfde vraag en aanbod op de juiste manier bij elkaar worden gebracht.

Niet alleen inzamelen

In verschillende dossiers hebben we de laatste tijd gezien dat circulaire economie meer is dan alleen zorgen dat materialen aan het einde van hun levenscyclus in het huidige product weer beschikbaar komen. We zien bijvoorbeeld een fors aanbod aan ingezamelde kunststof verpakkingen, en hetzelfde zien we bij afvalhout. Er komen zoveel van deze materialen vrij dat we niet meer weten wat we ermee aan moeten. Gemengde plastics en hout kunnen we aan de straatstenen nog niet kwijt, waardoor de prijzen soms zelfs negatief zijn. Economisch gezien wordt er een aanbodmarkt gecreëerd, waarbij het vanuit de gedachte van de circulaire economie niet wenselijk is om dit aanbod te reduceren (dat zou immers betekenen dat de ingezamelde afvalstoffen verbrand of gestort gaan worden). De oplossing moet dus gezocht worden aan de vraagzijde.

Dit laat ik schematisch zien in het plaatje van het circulaire wiel. Producten die gemaakt worden van deze materialen doorlopen een keten van producerende bedrijven, komen bij een gebruiker terecht die zich er na verloop van tijd van ontdoet. De materialen worden ingezameld, opgewerkt en gerecycled. Deze gerecyclede grondstoffen moeten dan weer de weg vinden naar een nieuw productieproces of naar de markt, waardoor bespaard kan worden op de inzet van primaire grondstoffen.

Een gecreëerde secundaire markt

Voor veel materialen loopt deze cirkel naar behoren (denk aan metalen, glas, papier), maar voor verschillende andere materialen gaat het helaas moeizaam. Bij deze materialen zien we vaak dat vanuit het afvalperspectief gezocht is naar een vorm van recycling zodat de afvalverwerking zo goedkoop mogelijk is. Bij voorkeur is die verwerking in ieder geval goedkoper dan verbranden. Bij die vormen van recycling is er vaak geen aansluiting met de bedrijven die de gelijksoortige primaire grondstoffen produceren of verwerken, en die de producten maken die nu als afvalstof moeten worden gerecycled. Als recycler bedien je daardoor niet de primaire markt, maar een gecreëerde secundaire markt, van veelal goedkope laagwaardige producten. Bij toenemende volumes uit de inzameling, zijn deze markten veelal snel verzadigd en ontstaan er afzetproblemen en uiteindelijk stagneert de keten voor afzet van het betreffende materiaal. Het alternatief verbranden/storten komt dan veelal snel weer in beeld en dus zullen er weer materialen uit de kringloop verdwijnen.

De secundaire stromen zijn bij het circulaire wiel normaliter (aanzienlijk) kleiner dan de primaire grondstofstromen. Een toename in de secundaire stromen leidt hier niet snel tot een ontwrichting van de afzetmarkt (omdat de primaire markt veel groter van omvang is). Om een circulaire stroom op termijn op gang te houden, is een aansluiting bij bedrijven die primaire grondstoffen produceren of verwerken essentieel. Om het circulaire wiel op gang te houden, zullen we dus moeten ingrijpen zodat er geen materialen aan de onderkant uit de cirkel vallen. En ik vind dat we daar de kracht van de markt voor moeten gaan gebruiken.

In dit eerste deel van mijn blogserie heb ik uitgelegd dat we in Nederland voor een aantal materiaalstromen een secundaire markt hebben gecreëerd die niet werkt. Ik stel voor dat we de economie het werk voor ons laten doen om die secundaire markt wél voor ons te laten werken. In het tweede deel van deze serie laat ik zien hoe het zover heeft kunnen komen dat we PET-schaaltjes inzamelen en vervolgens opslaan. En het derde en laatste deel van dit blog-feuilleton sluit ik af met: Hoe moet het dan wel?

 

Circulaire economie

Meer informatie

It's the economy stupid!

Zie ook deze afleveringen:

Hoe kunnen wij u helpen?

Leg uw vraagstuk voor aan onze experts, wij adviseren graag.

Jurgen Ooms
T: +31 65 31 66 74 8
E:jurgen.ooms@tauw.com
LinkedIn
Jurgen Ooms